English
به پرتال ملی مدیریت بلایای طبیعی خوش آمدید. / ثبت نام کنید / ورود

دفتر مدیریت بحران و کاهش مخاطرات بخش کشاورزی

logonew

مخاطرات سرمازدگی

تعریف واژه ها و اصطلاحات :

سرمازدگی freeze
سرما زدگی به وقوع پدیده افت ناگهانی دما خارج از زمان مورد انتظار (سرمای زود رس) اطلاق می شود.

 یخبندان frost
از لحاظ فنی، واژه یخبندان دلالت بر تشکیل کریستا ل های یخ بر روی سطوح دارد که این حالت ممکن است در نتیجه یخ زدن شبنم و یا تغییر فاز آب از حالت بخار به حالت یخ روی دهد(بلانکس و همکاران، 1963 ؛ بتن کوت، 1980 و موتا، 1981 وکونا 1982) اما این واژه عموماً برای توصیف یک رویداد هواشناسی به کار می رود که با وقوع آن گیاهان زراعی و سایر گیاهان خسارت هایی را در نتیجه یخ زدگی متحمل می شوند.
تعریف یخبندان در منابع مختلف:
1- وقوع دمای هوای کمتر از صفر درجه و بدون ارائه تعریف خاصی برای نوع محفظه انداز ه گیری دما و ارتفاع نصب آن (راپوسو 1967 و هیووت 1971).
2- نزول دمای سطح به زیر صفر درجه کونا( 1952 ) و پایین بودن دمای هوا به انداز ه ای که باعث آسیب دیدگی و از بین رفتن گیاه صرف نظر از نوع گیاه و تشکیل یا عدم تشکیل یخ شود.(وتسکوییچ 1958 و ویت کوییچ 1960)
3- وقوع دمای کمتر یا برابر با صفر درجه که در یک محفظه نوع stevensen – screen نصب شده در ارتفاع 25/1 و 2متری اندازه گیری شده باشد ( هاگ 1950و1971، فرلاورنس 1952)

انواع یخبندان:
اشنایدر ، پاویو و تامسون (1987) و کلما و همکاران (1992) یخبندان را به دو صورت انتقالی وتشعشعی تقسیم بندی کرده اند .
- یخبندان انتقالی عبارت است از هجوم تود ه های هوای سرد در مقیاس وسیع در یک جو متلاطم وبادخیز و دمایی که حتی در طول روز نیز کمتر از صفر درجه است.

- یخبندان تشعشعی عبارت است از سرد شدن هوا در نتیجه هدر رفتن انرژی از طریق تبادل انرژی تشعشعی در شب های آرام و آسمان صاف که معمولاً با وارونگی دمایی همراه است )یعنی با افزایش ارتفاع دما هم افزایش می یابد).
در برخی از موارد هم تلفیقی از یخبندانهای انتقالی و تشعشعی روی می دهد .

منبع: دستورالعمل اجرایی برای مقابله با سرما زدگی محصولات زراعی و باغی (جهاد داتشگاهی واحد صنعتی اصفهان - 1385)
 

مخاطرات آفات

تعریف واژه ها و اصطلاحات

معرفی اقلیم ایران

خشکی aridity

خشکی یک صفت اقلیمی است که ویژه مناطق خشک و نیمه خشک است ونوعی ویژگی دایمی اب وهوای منطقه خشک محسوب می شود. به عبارت دیگرخشکی به یک فقدان عمومی از بارندگی اشاره داردوحاکی از شرایط مزمن یا ادامه دار می باشد.
مناطق محصور بین دو عرض جغرافیایی °45- °15 در نیمکره شمالی و °35- °20 در نیمکره جنوبی در کمربند خشکی قرار دارند. تعداد 65 کشورجهان یا به صورت کامل و یا قسمتی از مساحت آنها در این محدوده ( کمربند خشکی ) قرار دارند. خشکی به موقعیت جغرافیایی، دوری و نزدیکی از قطبین و نیز از ساحل دریا، فشار هوا، پستی بلندی و بادهای معمول در این مناطق مربوط می شود در مناطق خشک بارندگی و رطوبت کم و تبخیر و تعرق زیاد می باشد و در تمام فصول سال باران نمی بارد.
اقلیم گرم وخشک درکشور از قصر شیرین، گیلان غرب و سرپل ذهاب استان کرمانشاه آغاز شده و در حد فاصل دامنههای جنوبی زاگرس تا سیستان و بلوچستان ادامه دارد. مناطق کوهدشت و پل دختر لرستان، مناطق مهران، دهلران، آبدانان، هلیلان و دره شهر استان ایلام، کلیه مناطق استانهای خوزستان، بوشهر، بندرعباس و مناطق گرمسیر استانهای کهگیلویه و بویراحمد، فارس، کرمان، بلوچستان، سیستان و مناطق جنوبی استان خراسان جنوبی را شامل میشود. مقدار متوسط بارندگی سالیانه این مناطق از حدود 500 میلیمتر در منطقه ایذه خوزستان و گچساران تا 200-50 میلیمتر در بوشهر و بنادر این استان متغیر است. زمستانهای ملایم و بندرت درجه حرارت زیر صفر و تابستانهای گرم و خشک تا بیش از 50 درجه سانتیگراد همراه با وزش بادهای گرم و گرد و خاک و غبار محلی است.
 

شاخص های خشکسالی

شاخص های خشکسالی
ابتدا باید متذکر شد که شاخصهای خشکسالی از داده های کوتاه مدت بارش، برف، روان آب و دیگر شاخصهای ذخایر آبی برای تبدیل شدن به یک نمونه بزرگ قابل فهم ساخته شده اند .
شاخصهای خشکسالی به منظور استفاده بیشتر از داده های خام جهت قابل فهم بودن آنها وهمچنین ایجاد قدرت تصمیم گیری برای طراحان و برنامه ریزان معمولاً تنها به صورت یک عدد بیان می شوند. بعضی از شاخصهای خشکسالی میزان یک دوره زمانی معین مقدار بارش را که به لحاظ تاریخی نسبت به مقدار هنجار آن انحراف دارند را اندازه گیری می کنند . اگر چه هیچ شاخص عمده ای از نظر کم وکیف بالاتر از بقیه شاخصها نیست اما بعضی از شاخصها ممکن است برای بعضی از کاربران مفیدتر و مناسبتر باشد برای مثال شاخص شدت خشکسالی پالمر به طور وسیعی توسط وزارت کشاورزی امریکا ، به منظور تعیین زمان لازم جهت کمک های بلاعوض در موقع وقوع خشکسالی شدید مورد استفاده قرارگرفته شده است .اما با این وجود شاخص شدت خشکسالی پالمر زمانی مفید تر واقع می شودکه که در مورد نواحی که دارای توپوگرافی همگن و یکسانی هستند به کار رود به همین دلیل ایالت های غربی امریکا که دارای سرزمینهای کوهستانی و در نتیجه میکروکلیمای ناحیه ای پیچیده ای هستند متوجه شده اند که اگر ارزش وارقام ناشی از شاخص پالمر را تواًم با دیگر شاخصها مانند شاخص ذخیره آب سطحی به کار ببرند نتیجه بهتر و مفیدتری خواهند گرفت.
مرکز بین المللی تعدیل خشکسالی نیز شاخصی تحت عنوان شاخص بارش استاندارد را برای نشان دادن شرایط ذخیره رطوبت مورد استفاده قرار داده که از جمله ویژگیهای متمایز کننده آن، یکی شناسایی و ظاهر شدن ماههای خشکسالی زودتر از شاخص پالمر می باشد و دیگری محاسبه آن برای مقیاسهای زمانی متفاوت می باشد هر چند خود این شاخص از عیب و نقص مبرا نمی باشد .
با وجود مطالب ذکر شده بیشتر طراحان منابع آب و برنامه ریزان و تصمیم گیرندگان این مطلب را درک کرده اند که قبل از تصمیم گیری بیش از یک شاخص خشکسالی را مد نظر داشته باشند و تنها به یک شاخص اکتفا نکنند .
انواع شاخصهای خشکسالی موجود
1-    شاخص شدت خشکسالی پالمر (PDSI) :Palmer Drought SeverityIndex
این شاخص در سال 1965 توسط palmer ابداع شد و مفهوم اساسی آن بر اساس دما و بارش وهمچنین رطوبت خاک استوار می باشد. این شاخص در مقیاس زمانی ماهیانه به کار می رود و فاکتور های اساسی مورد نیاز جهت محا سبه این شاخص شامل دما،بارش،رطوبت خاک و تبخیروتعرق طی محا سبه فرمولهای فراوان و نسبتاً پیچیده می باشد.
2-    شاخص ذخیره آب سطحی:  Surface Water Supply Index (SWSI)
این شاخص در سال 1982 توسطShafer وdezman ارائه شد.و مفهوم اصلی آن همان مفهوم شاخص پالمر است با این تفاوت که در این شاخص ذخیره آب موجود در برف مورد توجه و تاًکید قرار گرفته شده است. این شاخص نیز برای مقیاس زمانی ماهیانه به کار می رود و فاکتورهای اساسی هواشناسی و اقلیمی مورد استفاده آن بارش و پوشش برف میباشد.
3-    شاخص درصدی از نرمال PN : Percent of Normal
این شاخص در سال 1994 توسط Willeke وهمکارانش ارائه شد و مفهوم اساسی آن تقسیم بارش واقعی بر بارش نرمال می باشد و تنها فاکتور مورد نیاز جهت محا سبه آن بارش میباشد وهمچنین در مقیاس زمانی ماهیانه به کار برده می شود.
4-    شاخص دهکها : Deciles Index
این شاخص در سال 1967 توسطGibbs و Maher ارائه شد .این شاخص اساساًاز تقسیم توزیع احتمال وقوع آمار ثبت شده درازمدت بارش بر بخشی از هریک از ده درصد توزیع به دست می آید .تنها فاکتورمؤثر در محاسبه این شاخص بارش می باشد و مقیاس زمانی مورد استفاده دراین شاخص نیز مقیاس ماهیانه می باشد .
5-    شاخص بارش استاندارد SPI:Standardized Percipitation Index
این شاخص در سال 1995 توسط Mckee و همکارانش ارائه شد .این شاخص بر اساس تفاوت بارش از میانگین برای یک مقیاس زمانی مشخص و سپس تقسیم آن بر انحراف معیار به دست می آید وتنها فاکتور مؤثر در محاسبه این شاخص عنصر بارندگی می باشد .این شاخص را می توان در مقیاسهای زمانی 3-6-12-24و48 ماهه محاسبه کرد.
6-    شاخص رطوبت محصول : (CMI)  Crop Moisture Index
این شاخص در سال 1968 توسط palmer ابداع شد .مفهوم این شاخص براساس میانگین دما ومجموع بارش هر هفته در یک تقسیم اقلیمی نسبت به مقادیر CMI هفته قبل استوار است وبا توجه به زمان ومکان دارای ضرائب وزنی میباشد.فاکتورهای اساسی مورد استفاده در این شاخص دما وبارش می باشد ودر مقیاس زمانی هفتگی به کار می رود.
7-    شاخص خشکسالی رطوبت خاک : Soil Moisture Drought Index (SMDI)Index
این شاخص در سال 1994 توسط Hollinyer وهمکارانش ارائه شد. این شاخص برمبنای مجموع رطوبت خاک بطور روزانه برای یک سال استوار است وتنها فاکتور اقلیمی مورد استفاده در این شاخص رطوبت خاک میباشد.این شاخص در مقیاسهای سالانه به کار می رود.
8-     شاخص خشکسالی ویژه محصول :  Crop Specific Drought Index (CSDI)
این شاخص در سال 1993 توسط Meyer وهمکارانش ارائه شد سپس در سال 1995 مجدداً توسط Meyer و Hubbard اصلاح شد.این شاخص پس از شاخص رطوبت محصول (CMI) ارائه شد.مفهوم اساسی این شاخص ،مجموع ارقام محاسبه شده تبخیر وتعرق وتقسیم آن برتبخیر وتعرقی که ممکن است در طول دوره رشد یک محصول ویژه اتفاق افتاده باشد.مهمترین فاکتور اقلیمی که در این شاخص بکار می رود تبخیر وتعرق می باشد و در مقیاس زمانی فصلی از این شاخص استفاده می شود.
9-     شاخص بارش سراسری یا کلی : National Rainfall Index (NRI)
این شاخص در سال 1994 توسط Gommes و Petrassi عرضه شد .این شاخص بر اساس الگوها ونابهنجاریهای بارش در یک مقیاس قاره ای استوارمی باشدوتنها فاکتور مؤثر در آن بارش می باشد ودر دو مقیاس زمانی سال وقرن بکار برده میشود.
10- شاخص نابهنجاری یا بی نظمی بارش Rainfall Abnormally Index (RAI)
این شاخص در سال 1965 توسط Rooy عرضه شد .این شاخص براساس محاسبه بارش مقایسه شده با ارقام تصادفی از3- تا 3+ بدست می آید بطوری که به بی نظمی های بارش 10 کرانه اختصاص داده شده است .تنها عامل مؤثر در محاسبه این شاخص ،بارش می باشد .در ضمن این شاخص در دو مقیاس زمانی ماهانه وسالانه بکار برده میشود.
11- شاخص خشکسالی احیائی Reclamination Drought Index (RDI)
این شاخص در سال 1996 توسط Weyhorst ارائه شد. این شاخص شبیه به شاخص ذخیره آب سطحی می باشد وبراساس فاکتورهای اقلیمی وهواشناسی ،سطح آب رودخانه ،بارش برف، جریانات سطحی ،ذخائر آب وهمچنین دما محاسبه می شود ودر مقیاس زمانی ماهانه بکار میرود.
12-شاخص بارش مؤثرEffective Rain fall Index (ERI)

این شاخص در سال 1999 توسط Wilhitوbyunبعنوان جدیدترین شاخص خشکسالی در سالهای اخیر ارائه گردید واین شاخص براساس تحلیل های کمی از بارش مؤثر روزانه استوار است بنابراین تنها عامل مؤثر در آن بارش بوده ومقیاس زمانی آن روزانه می باشد.

کلیه حقوق این وب‌سایت متعلق به پرتال ملی مدیریت بلایای طبیعی می‌باشد.